Colistin là một trong những vũ khí ít ỏi có khả năng chống lại vi khuẩn đa kháng và siêu kháng. Vì thế, Colistin vẫn được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp. Do đó, để đảm bảo an toàn, bác sĩ cần phải điều chỉnh liều lượng phù hợp trên từng người bệnh cũng như theo dõi chặt chẽ chức năng thận trong thời gian điều trị.

1. Colistin là gì? Colistin là kháng sinh nhóm nào

Colistin là một kháng sinh cũ được tìm ra vào năm 1949 và dần dần không được sử dụng cho người do độc tính cao với thận và sự ra đời của các kháng sinh thay thế khác an toàn hơn. Tuy nhiên, trước sự gia tăng mạnh mẽ của các bệnh lý nhiễm trùng do các chủng vi khuẩn Gram âm siêu kháng như Pseudomonas aeruginosa (trực khuẩn mủ xanh), Acinetobacter baumannii, Klebsiella pneumoniae, E.coli gây nhiễm trùng máu và viêm phổi ở người bệnh được thở máy tại các khoa hồi sức tích cực thì loại chất này có thể được chỉ định trong một số trường hợp.

Colistin là kháng sinh nhóm nào? Colistin có cấu trúc đại phân tử lipopeptid lưỡng cực, thuộc nhóm polymyxin, không được hấp thu qua đường tiêu hóa. Để giảm nguy cơ độc tính khi dùng đường tiêm, colistin được sản xuất ở dạng tiền chất natri colistin methanesulfonat không có hoạt tính hay còn được gọi là natri colistimethat (CMS). Sau khi vào cơ thể, tiền chất sẽ được thủy phân để tạo thành colistin có hoạt tính.

2. Chất kháng sinh Colistin tác dụng như thế nào?

Ở vi khuẩn Gram âm, màng ngoài tế bào đóng vai trò là hàng rào ngăn thấm, được cấu tạo bởi lớp phospholipid bên trong và lớp bên ngoài gồm lipopolysaccharid (LPS), protein và phospholipid. Lipid A là thành phần quan trọng nhất của LPS có vai trò giữ chặt các chuỗi acyl béo ở bên trong nhờ đặc tính thân lipid, giúp ổn định toàn bộ cấu trúc màng ngoài của tế bào vi khuẩn. Cơ chế tác dụng chính xác của colistin hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng cơ chế được đồng thuận nhất hiện nay là nhờ tác dụng ly giải màng tế bào. Colistin gắn vào lipid A, làm gián đoạn liên kết giữa các LPS để dễ dàng thấm qua màng ngoài tế bào, sau đó tiếp tục phá vỡ lớp phospholipid kép ở màng trong làm cho màng tế bào bị ly giải và gây chết tế bào vi khuẩn.

3. Colistin được dùng như thế nào?

Do độc tính cao trên thận, colistin chỉ nên được sử dụng ở người bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm đa kháng. Colistin thường được sản xuất ở dạng tiền chất CMS trong lọ bột pha tiêm. Có 2 đơn vị quy ước chính được sử dụng trên toàn thế giới về liều lượng của CMS bao gồm: đơn vị quốc tế (UI) và đơn vị mg colistin dạng hoạt tính. Tuy nhiên, trên nhãn các sản phẩm tiêm các nhà sản xuất có thể trình bày dưới dạng đơn vị quốc tế hoặc mg colistimethat dẫn đến dễ gây hiểu lầm. Trên thực tế, 1 triệu đơn vị (MUI) tương ứng với 80mg CMS và được quy đổi tương đương khoảng 33,3mg dạng colistin có hoạt tính. Liều dùng sẽ được tính toán trên từng người bệnh tùy theo cân nặng và chức năng thận của người bệnh theo hàm lượng colistin có hoạt tính. Ở người bình thường, mức liều thường dùng không quá 5 mg/kg, chất được dùng theo đường truyền tĩnh mạch.

4. Tác dụng phụ gì cần lưu ý với Colistin?

Độc tính trên thận và thần kinh là các tác dụng không mong muốn thường gặp của colistin. Một số tác dụng không mong muốn khác ít gặp hơn của colistin bao gồm các phản ứng dị ứng (phát ban, nổi mề đay, ngứa toàn thân), đau tại vị trí tiêm, độc tính trên thính giác và sốt. Độc tính trên thần kinh của colistin phụ thuộc liều và có thể hồi phục, thường xuất hiện trong vòng 5 ngày sau khi bắt đầu dung Colistin. Biểu hiện độc tính trên thần kinh gồm có: yếu cơ, liệt mặt và ngoại vi, liệt cơ mắt, khó nuốt, mất điều vận, điếc một phần, sụp mí mắt, nhìn mờ, hoa mắt, lẫn lộn, ảo giác, co giật và hiếm khi ức chế thần kinh cơ gây liệt cơ hô hấp. Độc tính thận là tác dụng không mong muốn đáng lo ngại nhất khi điều trị bằng colistin. Độc tính thận biểu hiện bởi giảm thải trừ creatinin, có thể có protein niệu, trụ niệu và thiểu niệu. Thông thường, độc tính thận có thể hồi phục sau khi ngừng điều trị, tuy nhiên cũng có những người bệnh phải hỗ trợ bằng phương pháp lọc máu. Độc tính trên thận cũng phụ thuộc liều.

Mặc dù có độc tính cao, nhưng colistin là một trong những vũ khí ít ỏi có khả năng chống lại vi khuẩn đa kháng và siêu kháng, do đó chất vẫn có vai trò hết sức quan trọng trong điều trị hiện nay. Để đảm bảo hiệu quả và an toàn khi sử dụng Colistin, cần phải điều chỉnh liều lượng phù hợp trên từng người bệnh cũng như theo dõi chặt chẽ chức năng thận trong thời gian điều trị.

Nguồn: sưu tầm trên internet