Lipid máu, Cholesterol “xấu” và “tốt” là gì?

Lipid máu hay còn được gọi nôm na là “mỡ máu”, là một thành phần quan trọng của cơ thể. Trong thực tế, lipid máu bao gồm nhiều thành phần khác nhau, trong đó quan trọng nhất là Cholesterol.

Cholesterol là một chất quan trọng có mặt ở nhiều cơ quan, bộ phận cơ thể cũng như trong các hormon của cơ thể, giúp cho cơ thể phát triển và hoạt động bình thường khỏe mạnh. Cholesterol có từ hai nguồn: do cơ thể tổng hợp và từ thức ăn. Nguồn từ cơ thể (tổng hợp từ gan và các cơ quan khác) chiếm khoảng 75% tổng số lượng Cholesterol trong máu, còn lại là nguồn thức ăn từ động vật.

Có hai loại Cholesterol chính là loại “tốt” và loại “xấu”:

LDL- cholesterol (Lipoprotein cholesterol tỷ trọng thấp) là thành phần được coi là “xấu” của Cholesterol, khi lượng LDL tăng nhiều trong máu dẫn đến sự lắng đọng ở thành mạch máu (đặc biệt ở tim và ở não) và gây nên mảng xơ vữa động mạch. Mảng xơ vữa này được hình thành gây hẹp và tắc mạch máu hoặc có thể vỡ ra đột ngột gây tắc cấp mạch máu dẫn đến những bệnh nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não.

HDL - cholesterol (Lipoprotein cholesterol tỷ trọng cao) được cho là “tốt” bởi vì nó vận chuyển Cholesterol từ máu trở về gan, cũng vận chuyển Cholesterol ra khỏi mảng xơ vữa thành mạch máu, làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch cũng như các biến cố nghiêm trọng khác.

 

Triệu chứng và tác hại của bệnh Rối loạn lipid máu

Rối loạn Lipid máu (tăng nhiều cholesterol trong máu) là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Mỗi năm thế giới có khoảng 17 triệu người chết vì các bệnh tim mạch mà đa số là liên quan đến xơ vữa động mạch. 

Khi có quá nhiều LDL cholesterol lưu thông trong máu sẽ dễ gây lắng đọng vào thành mạch máu. Cùng với một số chất khác, nó sẽ hình thành mảng xơ vữa động mạch và làm lòng mạch bị hẹp dần hoặc tắc hoàn toàn dẫn đến đột quỵ.

Tuy vậy, lượng Cholesterol “xấu” có thể được kiểm soát và giảm được các yếu tố nguy cơ. Vấn đề đặt ra là bệnh nhân cần tuân thủ các nguyên tắc trong điều trị. Việc khống chế, điều trị rối loạn lipid máu là một quá trình liên tục và kéo dài với mục tiêu ngăn ngừa tối đa các biến cố tim mạch.

 

Điều trị bệnh Rối loạn lipid máu:

1/ Thay đổi lối sống

Những yếu tố bệnh nhân có thể thay đổi được giúp cải thiện tình trạng rối loạn lipid máu là: chế độ ăn uống, cân nặng, tập thể dục, cai thuốc lá,…

• Chế độ ăn uống lành mạnh, hợp lý, hạn chế những thức ăn chứa quá nhiều dầu mỡ động vật.

• Tập thể dục đều đặn mỗi ngày ít nhất 30 phút.

• Loại bỏ các thói quen có hại: hút thuốc lá, thức uống có cồn, nước có gas,…

• Giảm cân nặng nếu thể trạng của bệnh nhân đang thừa cân/ béo phì: giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lý tưởng (BMI từ 19 – 23) và vòng bụng không quá 90 ở nam giới và 75 ở nữ giới.

• Tránh căng thẳng quá mức.

2/ Chế độ dinh dưỡng được khuyến cáo

• Nên ăn

• Nhiều rau, hoa quả (chia làm nhiều bữa ăn trong ngày).

• Các loại đậu, hạt và ngũ cốc chế biến thô (bánh mì đen, gạo thô…).

• Sữa không béo.

• Thịt nạc hoặc thịt gia cầm không da.

• Các loại cá (nhiều chất béo tốt), ăn ít nhất 2 lần/tuần.

• Thay dầu động vật thành dầu thực vật không bão hòa (dầu ô liu, dầu hướng dương, dầu đậu nành…)

• Hạn chế ăn:

• Mỡ động vật, thịt động vật chưa lọc mỡ.

• Sữa béo (nguyên kem).

• Lòng đỏ trứng, bơ, phô mai béo và các đồ ăn chế biến từ chúng.

• Các loại gia cầm nuôi công nghiệp.

• Bánh làm từ lòng đỏ trứng và mỡ bão hòa.

• Nội tạng động vật 

• Các loại đồ ăn chế biến sẵn nhiều chất béo: đồ ăn nhanh, xúc xích, lạp xưởng,…

• Các loại bơ thực vật và dầu thực vật nhiều chất béo bão hòa: dầu dừa, dầu cọ, dầu hạnh nhân,...

3/ Sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sỹ:

Nếu tình trạng rối loạn lipid máu không thể kiểm soát tốt bằng việc thay đổi lối sống và ăn uống thì cần đến những loại thuốc có tác dụng kiểm soát lipid máu trong giới hạn cho phép. 

Một số loại thuốc hiện đang được sử dụng là:

• Thuốc nhóm Statins: là nhóm thuốc được lựa chọn ưu tiên trong điều trị rối loạn lipid máu. Các thuốc trong nhóm Statin giúp làm giảm LDL Cholesterol, làm tăng HDL và giảm Triglycerid. Bên cạnh đó, thuốc làm ổn định mảng xơ vữa, chống viêm, giảm các nguy cơ bệnh tim mạch, ngăn ngừa tái phát/ tiến triển bệnh tim mạch. Một số hoạt chất thuốc có trên thị trường là: Atorvastatin; Rosuvastatin; Simvastatin, …

• Thuốc ức chế hấp thu Cholesterol: làm giảm Cholesterol bằng cách giảm hấp thu ở ruột non. Thuốc hiện có là Ezetimibe.

• Resins: thuốc gắn với acid đường mật, làm tăng ly giải Cholesterol. Một số thuốc hiện có là: Cholestyramine; Colestipol.

• Thuốc nhóm Fibrates: làm giảm Triglycerides, tăng HDL. Một số thuốc hiện có là: Gemfibrozil ; Fenofibrate.

• Niacin (Nicotinic Acid), là thuốc thuộc nhóm không kê đơn. Thuốc có tác động qua trung gian của gan khi tổng hợp chất béo. Đây là nhóm thuốc làm tăng HDL tốt và thường được dùng phối hợp với thuốc nhóm statin.

Mong rằng những thông tin trên có thể giúp ích được cho mọi người.