Hen phế quản là một bệnh lý hô hấp mạn tính, thường gặp ở mọi lứa tuổi và ảnh hưởng từ 1 - 18% dân số. Tại Việt Nam, tỉ lệ mắc hen trung bình khoảng 3,9% dân số (trẻ em từ 13– 14 tuổi chiếam 14,8%) và lấy đi sinh mạng của 3 – 4000 người/năm. Do đó, việc nhận biết cơn khó thở do hen và xử trí ban đầu đúng là hết sức quan trọng đối với bệnh nhân.

1. Hen phế quản cấp là gì?

 Bệnh hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính đường thở, làm tăng tình trạng co thắt, phù nề, tăng tiết đờm,... gây tắc nghẽn, hạn chế luồng khí đường thở. 

Bệnh nhân sẽ có những biểu hiện như khò khè, khó thở, nặng ngực và ho tái diễn nhiều lần, chủ yếu xảy ra vào thời điểm ban đêm và sáng sớm. Người bị hen phế quản có thể phục hồi tự nhiên hoặc dùng thuốc.

                                                                        Hình 1.1 Mô tả đường dẫn khí phế quản 

 

2. Dấu hiệu nhận biết cơn hen phế quản cấp tính

Cơn hen phế quản đặc trưng bởi các dấu hiệu như ho, khò khè, khó thở (hơi thở ngắn), đau hoặc nặng ngực. Các dấu hiệu này xuất hiện đột ngột, thường xảy ra sau một yếu tố kích thích như: gắng sức, tiếp xúc với các chất gây dị ứng (như thuốc, thức ăn, thay đổi thời tiết, hay nhiễm virus hô hấp,…)​

Những dấu hiệu báo trước một cơn khó thở do hen phế quản là ngứa họng, ngứa mũi, hắt hơi, ho, chảy nước mắt, nước mũi… Sau những dấu hiệu trên, cơn hen phế quản xuất hiện với các triệu chứng: khò khè nặng cả khi người bệnh hít vào lẫn thở ra, ho liên tục, thở rất nhanh.​​

Nếu nhận biết và điều trị kịp thời triệu chứng khó thở sẽ cải thiện sau vài phút đến vài giờ. Nếu chậm trễ, các triệu chứng nặng hơn như: đau ngực, nặng ngực, nói khó, cảm giác lo âu, bất an, mặt nhợt nhạt, vã mồ hôi, tím môi và đầu ngón. 

Tình trạng trên nếu kéo dài, người bệnh sẽ bị giảm oxy máu, dẫn đến thiếu máu não, ngất xỉu, mất ý thức… và có thể tử vong. 

Cơn hen có thể khởi phát một cách rầm rộ, đột ngột hoặc cũng có thể diễn tiến từ từ và nặng dần. Những triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân hen phế quản cấp tính là:

Khó thở: Người bệnh thường bị ngợp, không thở được, không đủ hơi để thở. Khi khó thở nhiều, người bệnh còn có triệu chứng hốt hoảng, nói câu ngắn hoặc từng từ, vã mồ hôi,...

Khò khè: Là tiếng rít đi kèm với nhịp thở, thường nghe thấy khi bệnh nhân thở ra. Đây là biểu hiện thường gặp nhất của cơn hen suyễn cấp tính.

Ho: Thường đi kèm với triệu chứng khó thở, chủ yếu xảy ra vào thời điểm nửa đêm, về sáng hoặc khi người bệnh gắng sức. Cũng có trường hợp bệnh nhân hen phế quản chỉ có triệu chứng ho nên việc chẩn đoán bệnh vì thế gặp nhiều khó khăn.

Nặng ngực: Người bệnh có cảm giác như có vật nặng đè lên ngực. 

Viêm tiểu phế quản cấp: kèm theo sốt, ho khạc đờm.

3. Xử trí đúng khi có cơn hen cấp tính

Nhằm hạn chế tối đa việc xuất hiện những cơn khó thở cấp tính khiến bệnh nhân phải nhập viện hoặc thậm chí tử vong, bệnh nhân phải tuân thủ đúng theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ và tránh tiếp xúc các dị nguyên. Đồng thời, phải chuẩn bị thuốc cắt cơn dù đang ở bất cứ nơi nào.

Khi xuất hiện các dấu hiệu đầu tiên của cơn hen, việc cần làm là tránh xa những yếu tố làm cơn hen xuất hiện như phấn hoa, lông thú vật, khói thuốc lá, mùi hoá chất, … và tìm một nơi thông thoáng để ngồi. 

Nếu bệnh nhân xuất hiện đờm và còn có thể uống được thì có thể uống nhiều nước, đặc biệt là nước ấm, có thể giúp cải thiện tình trạng đờm và ho do đờm. Nước giúp hòa loãng đờm để nó được vận chuyển dễ dàng hơn ra khỏi đường thở, làm giảm ứ đọng, giảm tắc nghẽn đường thở.

Đồng thời sử dụng thuốc để cắt cơn khó thở. Loại thuốc bệnh nhân thường được dùng để cắt cơn khó thở là những thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh được đóng gói dưới dạng những ống xịt.

Thông thường đối với cơn hen phế quản nhẹ, bạn sẽ xịt hít theo liều:

- Xịt hít 2 nhát/lần.

- 20 phút sau, nếu vẫn không giảm thì tiếp tục xịt hít thêm 2 nhát.

- 20 phút nữa, nếu vẫn không giảm thì tiếp tục xịt hít thêm 2 nhát nữa và đưa bệnh nhân vào bệnh viện.

Nếu là cơn hen phế quản nặng (lúc ngồi nghỉ cũng khó thở, nói không hết được nguyên câu, thở dốc): xịt hít thuốc cắt cơn và đưa vào bệnh viện gần nhất.

Nếu là cơn hen phế quản đe doạ tính mạng (tím tái, lú lẫn, vã mồ hôi, không thể nói chuyện được): gọi ngay xe cấp cứu, trong thời gian chờ đợi xe thì phải xịt ngay 2 nhát thuốc cắt cơn.

 Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng các các loại thuốc có tác dụng hỗ trợ trong việc kiểm soát cơn hen, giảm tần suất xảy ra các cơn hen cấp tính nguy hiểm.